Eigið eftirlit og óháð eftirlit samkvæmt DS1140 – hver er munurinn?

Eigið eftirlit framkvæmir þú – sem verktaki eða framkvæmdaraðili – eftir því sem verkinu miðar. Það fylgir þeim eftirlitsstöðum, eftirlitstegundum og eftirlitsstigum sem B2-eftirlitsáætlunin tilgreinir og myndar grunninn að B3-eftirlitsskýrslunni.

Eigið eftirlit er ekki formsatriði: það er þar sem mest af raunverulega eftirlitinu fer fram, því þeir sem vinna verkið eru næstir því að koma auga á villu á meðan enn er ódýrt að laga hana – oft áður en næsti verkáfangi er svo mikið sem hafinn.

Óháð eftirlit er framkvæmt af einstaklingi sem tók ekki þátt í hönnun eða framkvæmd verksins sem verið er að kanna. Í burðarvirkisflokkum 2 og 3 getur það verið samstarfsmaður í sama fyrirtæki; í burðarvirkisflokki 4 bætist við eftirlit þriðja aðila (tredjepartskontrol). Það staðfestir, með úrtaki eða, í háum burðarvirkisflokkum, kerfisbundið, hvort eigið eftirlit sé áreiðanlegt.

Krafan eykst með burðarvirkisflokknum: frá stikkprufum í lægri flokkum til fulls, kerfisbundins óháðs eftirlits í þeim hæstu. Frá tilteknum flokki og upp úr er það ekki lengur valkvætt – það er krafa sem þarf að uppfylla áður en hægt er að samþykkja bygginguna.

Niðurstöður eigin eftirlits eru skjalfestar í B3-eftirlitsskýrslunni, sem óháði eftirlitsaðilinn notar sem upphafspunkt þegar hann metur hvort eigið eftirlit standist. Þegar eigið eftirlit virkar vel – með skýrri, jafnóðum skjölun – verður óháða eftirlitið yfirleitt einfaldara og fljótlegra ferli.

Hið gagnstæða á einnig við: illa skjalfest eigið eftirlit gerir óháða eftirlitsaðilanum erfitt að samþykkja nokkuð, því það er ekkert traust til að staðfesta. Stigin tvö eru ekki óháð hvort öðru í reynd, jafnvel þótt þau séu aðskilin í orði.

Óháði eftirlitsaðilinn má ekki hafa tekið þátt í hönnun eða framkvæmd verksins sem verið er að kanna (BR18 §§ 526 og 526 a). Í burðarvirkisflokkum 2 og 3 má eftirlitsaðilinn starfa hjá sama fyrirtæki; í burðarvirkisflokki 4 er auk þess krafist eftirlits þriðja aðila (tredjepartskontrol). Margir velja engu að síður óháðan ráðgjafa, aðra verkfræðistofu eða sérhæfðan eftirlitssamstarfsaðila, eftir umfangi verkefnisins og burðarvirkisflokki.

Fyrir mörg smærri byggingarfyrirtæki er það eitt og sér hagnýt áskorun að finna hæfan óháðan eftirlitsaðila með rétta reynslu af þeirra tegund bygginga – með skömmum fyrirvara, þegar framkvæmdir eru þegar hafnar.

Algengur misskilningur er að óháð eftirlit komi í stað eigin eftirlits. Svo er ekki – eigið eftirlit þarf áfram að framkvæma og skjalfesta að fullu, óháð því hvort einnig sé krafist óháðs eftirlits. Annar misskilningur er að óháð eftirlit snúist aðeins um lokaskoðunina við afhendingu. Í reynd fylgir það byggingunni oft allan tímann, þar sem kröfur burðarvirkisflokksins kalla fram ákveðna eftirlitsstaði á leiðinni.

Í verkefni í burðarvirkisflokki KK3 sinnir smiðurinn eigin eftirliti með burðarvirki úr timbri jafnóðum og skjalfestir það í B3-skýrslunni. Óháður eftirlitsaðili kemur reglulega á byggingarstað, fer yfir úrval skjalfestra eftirlitsstaða og ber þá saman við raunverulegt verk á staðnum.

Ef skjölunin er skýr og heildstæð getur óháði eftirlitsaðilinn oft samþykkt fljótt. Ef hún er ábótavant þarf eftirlitsaðilinn annaðhvort að óska eftir viðbótarskjölun eða taka frekari stikkprufur – sem tefur ferlið fyrir alla.

Kostnaðurinn fer eftir burðarvirkisflokki byggingarinnar, umfangi og því hversu oft eftirlitsaðilinn þarf að koma á byggingarstað. Því betur sem eigið eftirlit er skjalfest, því minni tíma þarf óháði eftirlitsaðilinn yfirleitt til að staðfesta það – sem getur haldið kostnaðinum niðri.

Það kemur fyrir að óháður eftirlitsaðili metur eitthvað á annan hátt en eigið eftirlit verktakans. Í þeim tilvikum vegur mat óháða eftirlitsaðilans almennt þyngra, einmitt vegna þess að eftirlitið er til staðar sem auka, hlutlaus skoðun.

Venjan er því að fara yfir misræmið með áþreifanlegum hætti – oft ásamt burðarþolshönnuðinum sem hannaði verkið – til að skýra hvort eigið eftirlit hafi misst af einhverju eða hvort um sé að ræða mismunandi túlkun sem leysa má án frekari vinnu.

Auk formlegra hæfniskrafna er skynsamlegt að líta til reynslu eftirlitsaðilans af þinni tilteknu tegund bygginga og burðarvirkja. Eftirlitsaðili með reynslu af einmitt þeirri gerð burðarvirkis sem þú vinnur með getur oft lokið eftirlitinu hraðar og með færri opnum spurningum á leiðinni.

Það hjálpar einnig að skýra snemma hvernig og hversu oft eftirlitsaðilinn gerir ráð fyrir að koma á byggingarstað, svo hægt sé að gera ráð fyrir því í tímaáætlun framkvæmda frá byrjun, í stað þess að það verði uppspretta tafa síðar.

Vel heppnað samstarf einkennist af því að óháði eftirlitsaðilinn er kallaður til nógu snemma til að skipuleggja heimsóknir í takt við raunverulega framvindu verkefnisins, í stað þess að haft sé samband við hann fyrst þegar eftirlitsstaður er við það að hverfa undir næsta verkáfanga. Snemmbúin aðkoma gerir eftirlitsaðilanum kleift að forgangsraða heimsóknum eftir því hvar afleiðingar villu yrðu mestar.

Samningurinn við óháða eftirlitsaðilann ætti að tilgreina skýrt hversu margar heimsóknir eru innifaldar og hvað gerist ef viðbótarheimsóknir verða nauðsynlegar vegna ófullnægjandi eigin eftirlits. Án þess skýrleika getur ágreiningur um aukakostnað auðveldlega komið upp á miðjum byggingartíma, einmitt þegar hann truflar framvinduna mest.

Áður en óháði eftirlitsaðilinn kemur hjálpar að hafa viðeigandi hluta B3-skýrslunnar tilbúinn og aðgengilegan, og tryggja að þeir eftirlitsstaðir sem þarf að staðfesta séu enn sýnilegir og ekki þegar huldir af næsta verkáfanga. Smávægilegur undirbúningur hér getur stytt sjálfa heimsóknina töluvert.

Óhæðið tengist einstaklingnum og verkefninu: eftirlitsaðilinn má ekki hafa tekið þátt í verkinu sem verið er að kanna. Í burðarvirkisflokkum 2 og 3 má eftirlitsaðilinn starfa hjá sama fyrirtæki; í burðarvirkisflokki 4 er auk þess krafist eftirlits þriðja aðila (tredjepartskontrol) án fjárhagslegra eða skipulagslegra tengsla við þau fyrirtæki sem eiga í hlut (BR18 §§ 526 og 526 a). Það er mikilvægur greinarmunur ef þú íhugar að nota sama samstarfsaðila í þetta hlutverk í nokkrum verkefnum.

Ef óháði eftirlitsaðilinn vekur máls á áhyggjuefni snemma í ferlinu borgar sig að líta á það sem gagnlegar upplýsingar fremur en gagnrýni á það eigið eftirlit sem hingað til hefur farið fram. Að koma auga á vandamál snemma, á meðan viðkomandi burðarvirki er enn aðgengilegt, er töluvert ódýrara og truflar minna en að finna sama vandamál þegar verkinu hefur miðað áfram.

Snemmbúin aðkoma eftirlitsaðilans er í þessum skilningi ekki bara formsatriði – hún er ein áhrifaríkasta leiðin til að forðast kostnaðarsama endurvinnslu síðar í verkefninu.

Auk þess hversu margar heimsóknir eru innifaldar hjálpar að taka skýrt fram hver ber kostnaðinn ef aukaheimsóknir stafa af götum í eigin eftirliti fremur en raunverulegu flækjustigi verkefnisins. Ef þetta er látið ósagt leiðir það gjarnan einmitt til þess ágreinings sem átti að koma í veg fyrir, einmitt þegar verkefnið má síst við truflun.

Ef skipt er um óháðan eftirlitsaðila á miðju verki er rétt að skipuleggja almennilega yfirfærslu milli fráfarandi og nýs eftirlitsaðila, sem nær yfir það sem þegar hefur verið skoðað og það sem enn er opið. Án slíkrar yfirfærslu getur nýi eftirlitsaðilinn annaðhvort endurtekið vinnu að óþörfu eða, það sem verra er, gengið út frá því að atriði hafi verið skoðað þegar svo var ekki.

Áður en óháður eftirlitsaðili er ráðinn er góð hugmynd að spyrja beint um reynslu hans af sambærilegum burðarvirkisflokkum og byggingartegundum, í stað þess að ganga út frá því að hver sá hæfi eftirlitsaðili sem er hafi jafn viðeigandi dómgreind. Eftirlitsaðili sem þekkir viðkomandi tegund framkvæmda kemur gjarnan hraðar auga á réttu atriðin en sá sem kynnist þeirri gerð burðarvirkis í fyrsta sinn. Það hjálpar einnig að spyrja hvernig eftirlitsaðilinn skjalfestir niðurstöður sínar, þar sem skýr og vel uppbyggð skýrsla auðveldar burðarþolshönnuðinum töluvert að fylgja henni eftir og samþykkja.